کشاورزی

پایه های پسته ( Pistacia vera L. )

پسته درختی دو پایه از تیره پسته سانان (Anacardiaceae ) است. در جنس پسته، یازده گونه مختلف وجود دارد که بومی نواحی مختلف نیمکره شمالی می باشند. پسته معمولی، بومی نواحی شمال شرقی ایران است و سه تا چهار هزار سال است که زیر کشت در آمده است. در ایران دو گونه پسته به نام های بنه (P.mutica ) و خنجک( گلخونک P.khinjuk ) نیز به طور وحشی یافت می شوند که بیشتر برای پایه های پسته معمولی استفاده می شوند. در مراکش گونه ای از پسته به نام آتلانتیکا (P.atlantika ) وجود دارد که هم میوه اش خوراکی است و هم برای پایه ای برای پسته به کار می رود.

پسته هم در برابر سرمای زمستان و هم در برابر گرمای تابستان پایدار است و از -20 درجه تا +40 درجه را می پذیرد. مناسب ترین خاک برای پسته خاک لمونی شنی سبک است که چون این درخت دارای یک ریشه محوری ژرف است، خاک باید دست کم دو متر ژرفا داشتته باشد. به دلیل ژرف بودن ریشه، درخت پسته در برابر  کم آبی بسیار پایدار است. از ویژگی های دیگر این ، گیاه پایداری زیاد آن در برابر شوری زمین است براساس پژوهش ها، این گیاه برای رشد نیازی به نمک ندارد. رطوبت زیاد هوا و خیس بودن خاک هر در برای پسته مضرند و رشد و میزان محصول آن را به شدت کاهش می دهند.

افزیش پسته به دو روش کشت بذر و پیوند زدن روی دان نهال حاصله انجام می شود. در این مورد، دو نکته را باید رعایت کرد، یکی اینکه؛ چون ریشه این گیاه برای تولید ریشه فرعی قدرت کافی ندارد، نشأ کردن آن مقرون به صرفه نیست و باید بذر را، در محل اصلی در باغ ها کاشت و بر حسب رشد دان نهال ها پس از یک تا سه سال آن را پیوند کرد. دوم اینکه؛ چون پسته دو پایه است، در باغ باید حدود 1% از پایه ها را پیوندک نر پیوند زد.

درخت پسته معمولی را به روش های شلجمی یا جامی پا بلند پیرایش می کنند و درختان بارور، به دلیل رشد اندکی، جز برای حذف شاخه های خشک شان هرس نمی شوند. گرده افشانی آن توسط باد صورت می گیرد. شکوفه، به شکل خوشه های جانبی، روی شاخه های یکساله بوجود می آید و فاقد گلبرگ استو سن باروری برحسب رقم 5-8 سالگی است و گیاه در 15-40 سالگی بیشترین محصول را تولید می کند. فاصله کاشت پسته به طور معمول 6-8 متر است. از مسایل مهم پسته کاری سال آوری ( باردهی  متناوب ) است که به طور معمول امری است ارثی، ولی تا حدودی نیز مربوط به ضعف درخت بر اثر تولید بیش از حد میوه در یکی از دو سال که در این صورت می توان به وسیله تنک کردن با آن مبارزه کرد. برای پسته می توان از گونه های بنه، خنجک و پسته معملی استفاده کرد. بهترین نتیجه از پایه های پسته معمولی گرفته شده است. پیوند شکمی (معکوس ) و یا لوله ای در پیوند پسته نتیجه رضایت بخشی دارد.

برگ های پسته متناوب، خزان کننده، شانه ای، به ندرت سه برگچه ای یا منفرد، بدون گوشوارک است. گل ها روی خوشه ساده یا مرکب، تک جنسی ( گیاه دو پایه )؛ گل های نر معمولا" با 4-5 پرچم؛ میله پرچم کوتاه؛ بساک بزرگ؛ گل ماده با تخمدان یک خامه ای؛ خامه کوتاه و کلاله سه شاخه؛ شاخه های کلاله پهن و بر گشته، میوه آن از نوع شفت، کم و بیش مورب ، دارای یک دانه.

 انواع پایه پسته

۱- P.atlantica : محور برگ دارای بال باریک. میوه پخ، برگچه ها دارای نوک کند و نا مشخص .

نوع دیگر آن : محور برگ بدون بال، میوه پخ نیست، برگچه ها دارای نوک مشخص.

۲- P.khinjuk : میوه واژ تخم مرغی یا گرد به طول حداکثر 5 میلیمتر، برگچه ها تخم مرغی پهن با نوک باریک.

3- P.vera : میوه بیضی – تخم مرغی به طول 10-20 میلیمتر، برگچه ها بیضی- تخم مرغی با نوک تیز.