حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) : هر که درختی بنشاند خدا به اندازه میوه ای که آن درخت می دهد پاداش برای وی ثبت می کند.

 مقدمه

از زمان های قدیم از نهال های بذری به صورت پایه استفاده می شد و عمل پیوند به عنوان روش تکثیر غیر جنسی برای دوام و ازدیاد پیوندک های ( ارقام ) درختان میوه که بر اساس ویژگی هایی که ارزش باغبانی دارند مورد استفاده قرار می گرفت .

در اواخر قرن پانزدهم میلادی استفاده از پایه ها در اروپا برای پیوندک های سیب و گلابی پا کوتاه آغاز شده ولی اصولا" در محصولات باغی به کار می رفته است . با انقلاب صنعتی، پس از قرن هیجدهم که میوه کاری و کشت باغ تخصصی شد، علاقه به کنترل اندازه درخت و رابطه پایه و پیوندک افزایش یافت .

امروزه پایه ها در تأمین نیازهای ویژه کشت نیز سوای مدیریت قدرت، از نظر سازگاری با اقلیم و شرایط خاک در اولویت خاصی قرار گرفته اند . اگر چه هنوز در گونه های درختان میوه از نهال های بذری استفاده می شود، پایه های زیادی هستند که به عنوان کلون ها به روش غیرجنسی تکثیر یافته اند.  

 انواع پایه ها :

پایه های بذری

برای انجام عمل پیوند از پایه های بذری و یا کلونی استفاده می شود. درختان میوه ای که روی پایه های بذری پیوند می شوند از رشد قوی برخوردار هستند وتاج وسیعی حاصل می کنند واین درختان میوه را درختان استاندارد و باغاتی که دارای درختان استاندارد هستند، باغات استاندارد می نامند. 

تولید پایه های بذری اقتصادی است. اکثر این پایه ها به علت منشأ بذری، فاقد ویروس می باشند. سیستم ریشه پایه های بذری عمیق بوده و اسقرار گیاه در خاک بهترمی باشد. این پایه ها تفرق صفات و گوناگونی ژنتیکی نشان می دهند و قدرت رشد آن ها می تواند متفاوت باشد، این ویژگی ها در قدرت رشد و فیزیولوژی آن ها منعکس می شود.

از نظر تاریخی معمولی ترین پایه مورد استفاده یک نهال بذری از همان گونه پیوندک بوده است. امروزه نیز نهال های بذری به طور گسترده برای تولید درختان زینتی و تفننی که در آنها مشخصات ظاهری پیوندک از اهمیت نخست برخوردار است مورد استفاده قرارمی گیرد. باغ های جدیدی که به صورت متراکم کشت شده اند برای استفاده مطلوب از نور و تولید محصولات زودرس طراحی شده اند و لذا درختان بزرگ و متفاوت که بر روی پایه های بذری تولید می شوند پذیرفته نیستند، و فقط در جایی که یک درخت کلونی مناسب برای جایگزینی آن ها در دسترس نباشد مورد استفاده قرار می گیرند .

پایه های پیوندی

امروزه برای افزایش سطح باروری از سیستم کشت متراکم استفاده می شود. برای این منظور از پایه های غیرجنسی استفاده می کنند چون رشد کمتری دارند در نتیجه تعداد نهال کاشته شده در واحد سطح بیشتر بوده و میزان عملکرد در واحد سطح افزایش می یابد. در سیستم کشت متراکم فاصله درختان میوه از هم کمتر بوده، هرس، مبارزه با آفات و امراض، برداشت محصول و استفاده بهینه از وسایل مکانیزه به راحتی انجام می گیرد. در ضمن درختان پا کوتاه که روی پایه های کلونی پیوند شده اند زودتر به مرحله محصول دهی می رسند.

پایه های کلونی

این پایه ها توسط ازدیاد غیرجنسی نظیرخوابانیدن شاخه، قلمه زدن و یا ریزازدیادی حاصل می شود. پایه های تولید شده بر خلاف پایه های بذری، گوناگونی ژنتیکی نشان نمی دهند. در ضمن متجانس و یک دست بوده و شبیه پایه مادری هستند. در نتیجه اثرات ویژه پایه مادر نظیر مقاومت به بیماری ها و یا شرایط ویژه محیطی در پایه های تولید شده نیز مشاهده می شود.

پایه های غیر جنسی را می توان توسط بذرهای غیر جنسی نیز تولید نمود. در پدیده نامیزیدن سلول کیسه جنینی و بافت خورش مرحله تقسیم میوز را نمی گذراند و تخم تشکیل شده، از لحاظ ژنتیکی شبیه پایه مادر می باشد. بطور کلی کارآیی پایه های غیر جنسی بدست آمده از جنین های غیر جنسی به اندازه پایه های کلونی پا کوتاه و یا نیمه پا کوتاه نمی باشد. قابل ذکر است که پایه های غیر جنسی سریع الرشد نیز می باشند.

پایه ها و میان پایه ها در برگ ریزی درختان میوه، پیش رسی و بازدهی محصول

پایه ها و استفاده از آن ها برای تکثیر کردن درختان میوه معتدله روش آسانی از تکثیر محسوب می شود، همچنین اثر قلمه بر رشد، چیدن و قوه سازگاری با شرایط محیطی مختلف. چگونه پرورش دادن درختان میوه و اثر آنها بر روی رشد قلمه و چیدن بسیار حائض اهمیت است.